Bart Cabanier

…komt men tegenwoordig wel ’s een blote tiet op een affiche tegen. Met dank aan theatergezelschap Union Suspecte, want de affiche dient ter promotie van hun stuk ‘Onze Lieve Vrouw Van Vlaanderen’.

Ik heb het stuk nog niet kunnen zien en in Turnhout spelen ze pas in maart 2006, maar volgens de theaterbrochure “bekijkt Union Suspecte de eerste generatie allochtone moeders, die hun man volgden naar Belgi?, door de bril van hun zonen. Net als in hun vorige stuk ?De Leeuw van Vlaanderen? vertrekt Union Suspecte ook hier van biografisch materiaal van Chokri Ben Chikha. Die groeide op met aan de ene kant zijn biologische Tunesische moeder Miriam, en aan de andere kant de Poolse vrouw Maria die zich over hem ontfermde. Miriam was haar man gevolgd naar Vlaanderen in het kader van de gezinsherenigingspolitiek. Maria kwam tijdens de tweede wereldoorlog terecht in een concentratiekamp in Duitsland en trouwde na de bevrijding met een Belgische soldaat. Miriam is analfabete en islamitisch. Maria is belezen en overtuigd katholiek. In ‘Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen’ worden deze autobiografische elementen uitvergroot, vervormd en in een andere context geplaatst. Dit levert een frisse blik op de ?grote? ?n de ?kleine? geschiedenis met het individu en zijn persoonlijke gevoelens en verhalen als leidraad.”

Francis Van den Eynde van het VB is, “samen met tienduizenden andere Vlamingen” echter diep beledigd door dit stuk en de bijhorende affiche. In een open brief aan de directie van het Nieuwpoorttheater stelt hij dat “dat men niet komt vertellen dat dit ontwerp ge?nspireerd is op de Middeleeuwse afbeeldingen van een Lieve Vrouw die het kind Jezus borstvoeding geeft. Iedereen kan zien dat het hier niet gaat om het voorstellen van een moeder. De vrouw kijkt zelfs niet naar het kind dat op haar knie zit. Het gaat hier om een vrouw met naakte boezem die gebruikt wordt om met Maria te spotten en om niets anders.”

Damn, dat was net wat ik eigenlijk Francis wilde vertellen, dat die affiche duidelijk verwijst naar gelijkaardige door Vlaamse & andere Primitieven gepenseelde Marias Met Kinderen. Dat ze het kind niet aankijkt, lijkt me naast de kwestie. Op schilderijen van Gerard David of Joos Van Cleve sluit de Maagd zelfs haar ogen. En bij Albrecht Durer kijkt ze recht in de lens (in de kwast?), terwijl Rubens eerder een verre overgrootmoeder van Marc Reynebeau lijkt te hebben geportretteerd: mogelijk kijkt ??n van haar ogen naar het kind, maar zeker is dat niet. Als dit beeld ??n ding suggereert dan wel dat het een moeder betreft die een borst klaar heeft voor een hongerig (want huilend) kind. ‘t Is bovendien een mooie tiet die op de Union Suspecte-affiche staat. Vreemd dat Francis dat niet wil zien.

Het is niet duidelijk of Van den Eynde het stuk zelf gezien heeft. Hij heeft er wel een heleboel artikels over gelezen, en daaruit blijkt bovendien dat “de titel “Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen” weinig of niets met de inhoud ervan te maken heeft.” Dat lijkt me niet te kloppen: voor zover de theaterbrochure klopt, gaat het stuk over ‘moeders’, speelt het stuk in Vlaanderen en heet ??n van de personages zelfs Maria.

Maar toch is het, alles bij mekaar opgeteld, voor Van den Eynde zonneklaar: “het is overduidelijk dat dit alles voor vele Vlamingen, christelijk of niet, zeer pijnlijk overkomt. Want zelfs niet-christenen voelen zich nauw met de Maria-figuur verbonden. Zij staat immers symbool voor moederliefde, moederzorg en moederverdriet.” Zo overduidelijk lijkt me dat eigenlijk niet. En dat niet-christenen zich ook verbonden voelen met de Maria-figuur, lijkt me wel duidelijk. Ik geloof nooit dat de theatermakers Chokri Ben Chikha en Zouha?r Ben Chikha hun communie gedaan hebben en zie: toch weten zij de Maria-figuur perfect te plaatsen als de Ultieme Moeder. Dat lijkt me dus niet echt een verwijt.

Zo op het eerste zicht lijkt dit me wel een interessant stuk: zowel naar inhoud als omwille van de acteurs. Dat zijn zoals gezegd voor het merendeel allochtonen en dat is een stem die je ook in het culturele landschap te weinig hoort. De affiche vind ik mooi, net omdat ze getuigt van historisch inzicht, met de verwijzingen naar de oude schilderijen. De Vlaamse Leeuw refereert in deze context vermoedelijk niet enkel naar Vlaanderen als regio, maar gaat vermoedelijk ook terug op de heraldische roots van die leeuw. Het waren destijds Vlaamse kruisvaarders die de leeuw als symbool van de Arabieren overnamen.

Het leukste heeft Van den Eynde echter voor het einde bewaard: niet alleen presenteert hij zijn open brief als een “fel protest” hij geeft ook nog mee dat “een kopie van deze brief gaat naar kardinaal Danneels en de bisschop van Gent.”

Whooooo, naar de kardinaal ?n naar de bisschop!

En mijn papa is pollies, wacht maar tot ik hem vertel wat gij allemaal gezegd hebt!

Open brief aan de directie van het Nieuwpoorttheater

03.11.2005 – Aan Mevrouw Donceel
Algemeen co?rdinator van het Nieuwpoorttheater in Gent

Geachte Mevrouw Donceel,

Het Gentse gezelschap met de Franse naam ?Union Suspecte? zal eind november het stuk “Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen” opvoeren in het Nieuwpoorttheater waarvan u de algemene co?rdinatie verzorgt.
U weet ongetwijfeld dat de eerste opvoering die in Brussel plaatsvond omwille van haar provocatief karakter voor nogal wat commotie heeft gezorgd.
De huidige artistieke samenstelling van de groep nl. Chokri en Zouzou Ben Chikha, Ruud Gielens en Mourade Zeguendi is trouwens qua provocatie t.o.v. de Vlamingen zeker niet aan haar proefstuk toe.
In 2003 bracht de groep reeds een stuk onder de naam ?De Leeuw van Vlaanderen? met de bedoeling op deze wijze de Vlaamsgezinden te provoceren en te kwetsen.
Dit is toen niet gelukt.
Vlaamsgezinden zijn wel erger gewoon en onthaalden de zogenaamde artistieke productie van ?Union Suspecte? dan ook op niets meer dan een licht minachtende glimlach. Een maat voor niets dus.
Gevolg: het betrokken clubje ging deze keer in grofheid een heel stuk verder.
De provocatie betrof nu de Mariaverering in Vlaanderen. Zo kon men zowel de Vlaamsgezinden als de katholieken in hun diepste gevoelens treffen. Hieromtrent werd alles wat mogelijk was in het werk gesteld. Zo werd bijvoorbeeld een affiche ontworpen met op de achtergrond een woestijnlandschap met erboven een wazige Vlaamse vlag en op het voorplan een vrouw met een naakte boezem die een kind op haar linkerknie houdt.
Uit de titel van de affiche blijkt dat deze dame verondersteld wordt ?Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen? voor te stellen.
Dat men niet komt vertellen dat dit ontwerp ge?nspireerd is op de Middeleeuwse afbeeldingen van een Lieve Vrouw die het kind Jezus borstvoeding geeft. Iedereen kan zien dat het hier niet gaat om het voorstellen van een moeder. De vrouw kijkt zelfs niet naar het kind dat op haar knie zit. Het gaat hier om een vrouw met naakte boezem die gebruikt wordt om met Maria te spotten en om niets anders.
Wie de artikels leest die over het stuk verschenen, weet bovendien dat de titel “Onze Lieve Vrouw van Vlaanderen” weinig of niets met de inhoud ervan te maken heeft. Ook dit is dus uitsluitend provocerend en kwetsend bedoeld. Om zeker te zijn dat de provocatie zo scherp mogelijk zou aankomen, wordt dan nog tijdens de opvoering op de tonen van het Stabat Mater, een zeer traditioneel religieus lied dat het verdriet uitdrukt van Maria bij haar zoon aan het kruis, ditzelfde kruis opgevoerd als een multifunctioneel speelgoed dat in de handen terechtkomt van de jongens Ben Chikha.

Geachte mevrouw,
het is overduidelijk dat dit alles voor vele Vlamingen, christelijk of niet, zeer pijnlijk overkomt. Want zelfs niet-christenen voelen zich nauw met de Maria-figuur verbonden.
Zij staat immers symbool voor moederliefde, moederzorg en moederverdriet. Het zal ook wel niet toevallig zijn dat Moederdag bij ons in mei, de Mariamaand, gevierd wordt en in de provincie Antwerpen zelfs op 15 augustus, de Maria -feestdag bij uitstek.
Dit schrijven is dan ook bedoeld als een fel protest tegen gans de bedoening. Dit zowel namens mezelf als namens de tienduizenden Vlamingen van wie de diepe gevoelens door gans de vertoning zwaar worden beledigd.

Tenslotte dit nog: een kopie van deze brief gaat naar kardinaal Danneels en de bisschop van Gent.

Met beleefde groeten,

Francis Van den Eynde
Volksvertegenwoordiger

media, quote